Oligoastenospermi, sperm sayısının düşük ve sperm hareketliliğinin yetersiz olduğu durumdur. Erkek infertilitesinin en sık nedenlerinden biridir ve doğal gebelik şansını azaltabilir.
Ancak doğru tanı ve kişiye özel planlanan tedavi ile birçok hastada anlamlı iyileşme sağlanabilir.
Bu yazı, uluslararası kılavuzlar ve yüksek kanıt düzeyli klinik çalışmalar temel alınarak hazırlanmıştır.
Oligoastenospermi Tanısı Nasıl Konur?
Uluslararası üroloji ve androloji kılavuzları (European Association of Urology ve European Academy of Andrology) tanıda şu yaklaşımı önerir:
- En az iki ayrı semen analizi
- Hormon testleri (FSH, LH, total testosteron)
- Gerekli durumlarda prolaktin ve tiroid testleri
- Skrotal ultrasonografi
- Uygun hastalarda genetik inceleme
🔎 Klinik not: Tek bir semen analizine göre karar vermek doğru değildir. Semen parametreleri dönemsel değişkenlik gösterebilir.
Oligoastenospermi Neden Olur?
- Varikosel
- Hormonal dengesizlik
- Genetik faktörler
- Sigara ve çevresel toksinler
- İdiopatik (sebebi saptanamayan)
Klinik pratiğimizde en sık gördüğümüz grup idiopatik olgulardır. Bu hastalarda tedavi planı bireysel risk faktörlerine göre yapılır.
Kanıta Dayalı Oligoastenospermi Tedavileri
Aşağıda yalnızca sistematik derlemeler ve meta-analizlerle desteklenen tedaviler yer almaktadır.
Antioksidan Tedavi
4
Çok sayıda randomize kontrollü çalışma göstermiştir ki:
- Sperm konsantrasyonu artabilir
- Progresif motilite iyileşebilir
- Morfoloji düzelebilir
- Bazı çalışmalarda spontan gebelik oranı artmıştır
Öne çıkan moleküller:
- L-karnitin + L-asetil-karnitin
- CoQ10
- Selenyum
- Çinko
- Vitamin E
- Folik asit
- Omega-3 (EPA + DHA)
📌 Tedavi süresi genellikle 3–6 aydır.
📌 Doz ve kombinasyon hastaya göre planlanmalıdır.
2️⃣ Hormon Düzenleyici Tedaviler (Seçilmiş Hastalarda)
4
Klomifen veya tamoksifen gibi östrojen antagonistleri bazı hastalarda:
- FSH ve testosteron düzeylerini artırabilir
- Sperm üretimini destekleyebilir
- Spontan gebelik oranını artırabilir
⚠️ Ancak hormon düzeyleri normal olan her hastaya önerilmez. Ampirik kullanım bireysel değerlendirme gerektirir.
3️⃣ Varikosel Tedavisi
4
Varikosel saptanan ve semen parametreleri bozuk olan hastalarda mikroskobik varikoselektomi sonrası iyileşme görülebilir.
Her varikosel ameliyat edilmez. Karar semen parametreleri ve klinik bulgulara göre verilir.
Ne Zaman Tüp Bebek (IVF / ICSI) Gerekir?
Aşağıdaki durumlarda yardımcı üreme teknikleri gündeme gelebilir:
- Şiddetli sperm bozukluğu
- Kadın yaşının ileri olması
- Uzun süredir infertilite
- Medikal tedaviye yanıt alınamaması
Bu karar mutlaka çift birlikte değerlendirilerek verilmelidir.
Testosteron Kullanımı Hakkında Önemli Uyarı
Çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde dışarıdan testosteron kullanımı sperm üretimini baskılayabilir. Bu nedenle fertilite sürecinde genellikle önerilmez.
Oligoastenospermi Tedavisinde En Önemli Nokta
✔ Tek tip tedavi yoktur
✔ Nedene yönelik yaklaşım esastır
✔ Sabırlı takip gerekir
✔ Kadın faktörü mutlaka değerlendirilmelidir
Sık Sorulan Sorular
Oligoastenospermi tamamen düzelir mi?
Altta yatan nedene bağlıdır. Bazı hastalarda belirgin düzelme sağlanabilir.
Antioksidanlar kesin çözüm müdür?
Hayır. Ancak bilimsel çalışmalar semen parametrelerinde iyileşme gösterebildiğini ortaya koymaktadır.
Kaç ay tedavi gerekir?
Genellikle en az 3 ay (bir spermatogenez döngüsü) gereklidir.
Erkek infertilitesi değerlendirmesi; ayrıntılı anamnez, fizik muayene, laboratuvar analizi ve bireyselleştirilmiş planlama gerektirir.
Op. Dr. Taner Çavumirza
Üroloji ve Androloji Uzmanı
Ankara
WhatsApp